Hipnoz, yıllardır hem tıp hem de psikoloji dünyasında tartışılan bir konudur. Filmlerde veya sahne gösterilerinde gördüğümüz “kontrol altına alma” gösterilerinden farklı olarak, hipnoz bilimsel olarak incelenmiş bir zihinsel durumdur. Hipnoz, kişinin derin bir odaklanma ve rahatlama durumuna girmesiyle ortaya çıkar. Bu sırada kişi çevresel uyaranlara karşı daha az dikkatli olabilir, fakat tamamen kontrolünü kaybetmez. Bilim insanları hipnozu, artan konsantrasyon ve odaklanma, duyusal ve bilişsel deneyimlerde değişiklik ve isteklere karşı daha açık bir bilinç durumu olarak tanımlar. Bu nedenle hipnoz, bir “büyü” veya “kontrol edilme hali” değildir; bilinçte geçici bir odaklanma ve telkine açıklık durumudur.
Bilimsel araştırmalar, hipnozun gerçek ve ölçülebilir bir psikolojik durum olduğunu göstermektedir. Beyin görüntüleme çalışmaları, hipnoz altındaki kişilerin dikkat ağlarında artış, ağrı algısında azalma ve stres yanıtlarında düşüş gibi değişiklikler yaşadığını ortaya koymuştur. Bu nedenle hipnoz sahte değil, gerçek bir bilinç durumudur.
Hipnoz genellikle tedavi edici bir araç olarak kullanılır. Kronik ağrıların veya doğum sırasında ağrının yönetilmesinde, panik atak ve belirli fobilerin azaltılmasında, sigara bırakma veya kilo kontrolü gibi davranış değişikliklerinde ve bazı travmatik anıların işlenmesinde hipnozdan yararlanılır.
Buna rağmen hipnoz hakkında bazı yanlış anlamalar vardır. Hipnoz altındaki kişinin kontrolünü kaybettiği düşüncesi doğru değildir; kişi hâlâ bilinçlidir ve istemediği bir şeyi yapmak zorunda değildir. Hipnoz ile geçmişe geri gidildiği iddiası da yanıltıcı olabilir; hafıza çağrısı sırasında yanlış hatıralar oluşabilir. Ayrıca herkes hipnoza aynı derecede açılamaz; bazı kişiler daha kolay hipnoza girerken, bazıları girmez.
Sonuç olarak hipnoz, bilimsel olarak doğrulanmış gerçek bir psikolojik durumdur. Ancak sahne gösterilerinde gördüğümüz dramatik etkiler çoğu zaman abartılmıştır ve gerçeklikten uzaktır. Doğru uygulandığında hipnoz, hem zihinsel hem de bedensel sağlık üzerinde fayda sağlayabilen etkili bir araçtır.
