Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme Terapisi Hakkında Kapsamlı Rehber

EMDR terapisi (Eye Movement Desensitization and Reprocessing – Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme), özellikle travmatik yaşantıların ruhsal etkilerini azaltmak ve bireyin yaşadığı olayı daha sağlıklı bir şekilde işlemesini sağlamak amacıyla geliştirilmiş, bilimsel temelli bir psikoterapi yöntemidir. Günümüzde EMDR; travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) başta olmak üzere, kaygı bozuklukları, panik atak, yas, fobiler, depresyon ve çeşitli psikosomatik sorunların tedavisinde yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bu yazıda EMDR terapisi nedir, nasıl uygulanır, hangi sorunlarda etkilidir, bilimsel temeli nedir ve kimler için uygundur gibi sorulara kapsamlı ve anlaşılır yanıtlar bulacaksınız.

EMDR Terapisi Örneği

35 yaşındaki Mert, yıllar önce yaşadığı trafik kazasının ardından hayatına devam etmiş gibi görünse de, ani sesler duyduğunda irkilme, gece uykuya dalmakta zorlanma ve özellikle direksiyon başına geçtiğinde yoğun bir sıkışma hissi yaşama gibi belirtilerle baş etmekte zorlanmaktadır. Kazayla ilgili görüntüler zihnine istemsizce gelirken, bu anılar sanki yeniden oluyormuş gibi canlı ve rahatsız edici bir etki yaratmaktadır. Mert, mantıksal olarak güvende olduğunu bilmesine rağmen bedeninin buna ikna olmadığını, kalp atışlarının hızlandığını ve kaçma isteği hissettiğini fark etmektedir. Zamanla bu tepkiler, günlük yaşamındaki özgüvenini ve kontrol duygusunu zedelemiş, bazı yollardan geçmekten kaçınmasına ve sosyal hayatını kısıtlamasına neden olmuştur. EMDR terapisi, Mert’in yaşadığı bu deneyimde olduğu gibi, geçmişte yaşanan ve yeterince işlenememiş travmatik anıların bugün hâlâ yoğun duygusal ve bedensel tepkiler yaratmasına odaklanır; terapötik süreçte, danışanın güvenli bir ortamda bu anıları yeniden ele alması ve çift yönlü uyarım eşliğinde anının beyinde daha sağlıklı bir şekilde işlenmesi hedeflenir. Mert, süreç ilerledikçe kazayla ilgili anıların yarattığı yoğun korku ve çaresizlik duygusunun azaldığını, kendisiyle ilgili “kontrolsüzüm” düşüncesinin yerini daha gerçekçi ve sakin değerlendirmelere bıraktığını fark etmeye başlamıştır. EMDR terapisi ile birlikte yaşadığı deneyimi silmekten ziyade, onun üzerindeki yükün hafiflediğini, bedeninin artık geçmişteki tehlikeyi bugünle karıştırmadığını ve günlük yaşamında daha rahat, dengeli ve özgür hissettiğini ifade etmektedir. Bu bir EMDR terapisi örneğidir.

EMDR Nedir?

EMDR, bireyin geçmişte yaşadığı ve zihinsel olarak tam işlenememiş anıların, bugün yaşanan duygusal ve bedensel tepkileri tetiklediği varsayımına dayanır. Bu terapi yöntemi, rahatsız edici anıların beyinde yeniden işlenmesini sağlayarak, bu anılara bağlı olumsuz duygu, düşünce ve beden duyumlarının etkisini azaltmayı hedefler.

EMDR terapisi; danışan merkezli, yapılandırılmış ve sekiz aşamalı bir protokole sahip bir psikoterapi yaklaşımıdır. Bu süreçte, çift yönlü uyarım (göz hareketleri, dokunsal uyarımlar veya sesler) kullanılarak beynin doğal bilgi işleme kapasitesi aktive edilir.

EMDR Terapisinin Tarihçesi

EMDR terapisi, 1987 yılında Amerikalı psikolog Dr. Francine Shapiro tarafından geliştirilmiştir. Shapiro, tesadüfen fark ettiği bir gözlem sonucunda, göz hareketlerinin rahatsız edici düşüncelerin duygusal yoğunluğunu azalttığını keşfetmiştir. Bu gözlem üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, EMDR’nin travmaya maruz kalmış bireyler üzerinde etkili bir yöntem olduğunu ortaya koymuştur.

Zamanla EMDR, yalnızca travma değil; çok sayıda psikolojik problemde kullanılan, dünya genelinde kabul görmüş bir terapi yöntemi haline gelmiştir.

Travma Nedir?

Travma; bireyin baş etme kapasitesini aşan, yoğun korku, çaresizlik ya da dehşet duygularına yol açan ve sonrasında zihinsel olarak işlenemeyen yaşam olaylarıdır. Bu tür deneyimler, zihinde “donmuş” halde kalabilir ve olay geçmişte kalmış olsa bile, kişi tarafından sanki hâlâ yaşanıyormuş gibi hissedilebilir.

Travmatik yaşantılara örnek olarak şunlar verilebilir:

• Fiziksel, cinsel veya duygusal istismar
• Savaş, göç, doğal afetler
• Trafik kazaları
• Ani kayıplar ve yas
• Çocukluk çağı ihmal ve travmaları
• Şiddete tanık olma

Sağlıklı işleyen bir beyinde, olumsuz yaşam olayları zamanla işlenir ve etkisini yitirir. Ancak travma çok yoğun ya da tekrar ediciyse, beynin bu doğal işleme süreci sekteye uğrar. İşte EMDR terapisi, bu noktada devreye girer.

EMDR Terapisinin Temel Varsayımı Nedir?

EMDR terapisi, Uyarlanabilir Bilgi İşleme Modeli (Adaptive Information Processing – AIP) üzerine kuruludur. Bu modele göre:

• Ruhsal belirtilerin temelinde, işlenmemiş anılar vardır
• İşlenmemiş anılar; duygu, düşünce ve beden duyumlarıyla birlikte zihinde donmuş halde kalır
• Bugünkü stresörler, geçmişteki bu işlenmemiş anıları tetikler
• EMDR ile bu anılar yeniden işlenerek, daha adaptif bir hale getirilir

EMDR Terapisi Etkili Midir?

Evet etkilidir. EMDR uygulaması sırasında danışan, travmatik anıya odaklanırken aynı anda çift yönlü uyarım alır. Bu süreçte:

• Anıya dair duygu yoğunluğu azalır
• Olumsuz inançlar yerini daha işlevsel inançlara bırakır
• Bedensel gerginlikler çözülür
• Anı, geçmişte kalmış bir deneyim olarak algılanmaya başlar

Beyin, tıpkı uykunun REM evresinde olduğu gibi, bilgiyi yeniden organize eder. Bu sayede travmatik anı, kişinin bugünkü yaşamını sabote eden bir unsur olmaktan çıkar.

EMDR Terapisi Hangi Sorunlarda Kullanılır?

EMDR terapisi çok geniş bir yelpazede kullanılmaktadır:

• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB)
• Panik bozukluk ve panik atak
• Kaygı bozuklukları
• Depresyon
• Yas ve kayıp süreci
• Fobiler
• Yeme bozuklukları
• Obsesif kompulsif belirtiler
• Migren ve psikosomatik ağrılar
• Bağımlılıklar
• Cinsel işlev bozuklukları
• Çocukluk çağı travmaları

EMDR Terapisi Kaç Seans Sürer?

EMDR terapisi süresi kişiye ve çalışılan probleme göre değişkenlik gösterir. Tekil ve sınırlı travmalarda 6–8 seans yeterli olabilirken, karmaşık çocukluk travmalarında süreç 20 seans ve üzerine çıkabilir.

Terapi süresini etkileyen faktörler:

• Travmanın sayısı ve şiddeti
• Travmanın ne kadar erken yaşandığı
• Kişinin psikolojik dayanıklılığı
• Eşlik eden ruhsal sorunlar

EMDR Terapisinin 8 Aşaması

1. Geçmişin Alınması: Danışanın yaşam öyküsü ve hedef anılar belirlenir
2. Hazırlık: Danışan EMDR sürecine hazırlanır, güvenli alan çalışmaları yapılır
3. Değerlendirme: Travmatik anı, olumsuz inanç, duygu ve beden duyumları belirlenir
4. Duyarsızlaştırma: Çift yönlü uyarım eşliğinde anı işlenir
5. Yerleştirme: Pozitif inanç güçlendirilir
6. Beden Taraması: Bedensel kalıntılar kontrol edilir
7. Kapanış: Seans güvenli şekilde sonlandırılır
8. Yeniden Değerlendirme: Önceki seansın etkileri gözden geçirilir

EMDR Terapisi Bilimsel Olarak Etkili mi?

EMDR terapisi;

• Dünya Sağlık Örgütü (WHO)
• Amerikan Psikiyatri Birliği (APA)
• Amerikan Psikoloji Birliği

tarafından travma ve TSSB tedavisinde etkili bir yöntem olarak kabul edilmektedir.

Birçok bilimsel çalışma, EMDR’nin travmatik semptomları anlamlı düzeyde azalttığını göstermektedir.

EMDR Terapisi Anıları Siler mi?

Hayır. EMDR terapisi anıları silmez. Ancak anıların yarattığı yoğun duygusal ve bedensel tepkileri azaltır. Kişi olayı hatırlamaya devam eder fakat artık eskisi kadar acı verici değildir.

EMDR Terapisinin Yan Etkileri Var mı?

EMDR güvenli bir terapi yöntemidir. Nadiren:

• Hafif baş ağrısı
• Yorgunluk
• Duygusal dalgalanmalar

görülebilir. Bunlar genellikle geçicidir.

EMDR Terapisi Kimler İçin Uygundur?

• Çocuklar
• Ergenler
• Yetişkinler

EMDR, uygun değerlendirme yapıldığında her yaş grubunda uygulanabilir.

EMDR Terapisi Ne İşe Yarar?

EMDR terapisi, geçmişin bugünü yönetmesine son vermeyi amaçlar. Travmatik anıların zihinde sağlıklı bir yere oturmasını sağlayarak, bireyin yaşam kalitesini artırır.

EMDR; hızlı, etkili ve bilimsel temelli bir travma terapisi yaklaşımıdır. Ancak her birey için en uygun yöntem, uzman değerlendirmesiyle belirlenmelidir.