Kabul Ve Kararlılık Terapisi’nin Altı Noktası
Kabul ve Kararlılık Terapisi insan zihninin çalışma prensibinden yola çıkarak hayatımızı istediğimiz yönde yaşayabilmemiz için esneklik becerilerine ihtiyacımız olduğunu savunur. Bu esneklik becerileri altı noktada yaşadığımız katılıkların esnemesi ile gerçekleşir.
1. Ayrışma / Defüzyon: Bilişsel ayrışma olarak da adlandırabileceğimiz bu nokta bize düşüncelerimizle aramıza mesafe koymanın yani onlardan ayrışabilme becerimizin ruh sağlığımız için katkısını gösterir. Düşünceleri sadece düşünceler olarak, duyguları sadece duygular olarak ve bedensel belirtileri sadece duyumlar olarak görmek ve bunları fark ederek gözlemlemek becerilerini kapsar. Zihnin problem çözme veya sorunu ortadan kaldırma talepleri karşısında düşüncesiyle arasına mesafe koyabilmiş kimse bu talepleri fark eder ve işlevsel olup olmadığına göre davranışına karar verir.
2. Kabul: Zorlayıcı duyguları, düşünceleri, hisleri yargılamadan misafir etmek, onlara alan açmak bizi kabule götürür. İnsanlar çoğunlukla düşüncelerinden uzaklaşmak veya kontrol etmek isterler, bu anlaşılabilir bir yöntem olsa da işlevsel olmadığı görülmektedir. “Benden bir şey olmaz” düşüncesini ne kadar yok etmeye çalışırsanız o kadar karşınıza çıkacak ve sizin adım atmanızı engelleyecek. İnsanların bu duygu ve düşüncelerden uzaklaşmak için kullandığı diğer stratejiler alkol, madde kullanımı veya sosyal medyada uzun vakitler geçirmek olabilir. Kabul bize “sunulanı almak” ve buna gönüllülük geliştirmeyi öğretir.
3. An’la Temas / Şimdiye Odaklanmak: Psikolojik sıkıntılarla gelen çoğu insan geçmişin ya da geleceğin fazlaca konuşulduğu bir zihin tuzağına düşmüşlerdir. Burada kalmak bizi edilgen ve umutsuz bir insana dönüştürebilir. Sizi bilinçli bir şekilde an’da kalmaya davet ederek dikkatinizi bugüne ve bugün nasıl bir insan olmak istediğinize yöneltmek istiyoruz. Bunun için düşüncelerinizi yargılamadan bedeninizle ve çevrenizle temas kurarak yaptığımız farkındalık egzersizlerine ihtiyaç duyuyoruz.
4. Bağlamsal Benlik: Kendimizi tanımlamak için çeşitli sıfatlara, etiketlere ve açıklamalara ihtiyaç duyarız. Bunlara kavramsallaştırılmış benlik denir. Eğer kişinin “ben mağdurum” gibi bir kavramsal benliği var ise bununla bütünleştiğinde onu katılaştıran, davranışları üzerinde kontrol sağlayan bir yapıya dönüşür, bu da esnekliği bozar. Bu şekilde tanımlamalar benliği içerik olarak tanımlayan şeylerdir. Bir diğer benlik olararak bağlamsal ya da gözlemleyen benlik ise kişinin tüm kavramsal benliklerini içine alan ve hepsinden daha büyük olan benliktir. Kişi bu benliğiyle temas kurabildiğinde esneklik sergileyebilecektir.
5. Değerler: Ne için yaşadığımız, hayatta neyi önemli bulduğumuz, nasıl anılmak istediğimiz gibi soruların cevabı bizi değerlerimize götürür. Değerler bize yön veren, bilinçli olarak seçebildiğimiz, aşkın bir benlik hissi deneyimi sağlayan ve sonu olmayan pusulalarımızdır. Kaygı, üzüntü, acı gibi zorlayıcı deneyimleri ancak değerlerimize ulaştırıyorsa kabul etmek kolay olur. Hedeflerden farklı olarak ulaştığımız bir nokta değildir, sürecin kendisi başlı başına değerlerimize hizmet etmelidir.
6. Değer Odaklı Davranışlarda Kararlılık / Adanmış Eylem: Değerler netleştikten sonra, bu değerler yönünde harekete geçmek bir adanmışlık gerektirir. Değerler yönünde yapılacak davranışlar için hedefler belirlenir ve kişi bu davranışları gerçekleştirme noktasında cesaretlendirilir. Bu noktada danışan kaçmaya veya kontrol etmeye çalıştığı düşünce ve duygularıyla beraber adım atmayı deneyimler. Bu örüntü devam ettirilerek davranışta esneklik sağlanmaya çalışılır.
Neden Kabul ve Kararlılık Terapisi Size Yardımcı Olabilir?
Kabul ve Kararlılık Terapisi bilimsel araştırmalara dayanan, insan zihninin çalışma yöntemine dair güncel bulguları olan yeni ve güçlü bir psikoterapi yöntemidir. Çoğu psikolojik sıkıntıların çözümünde etkili olduğu gösterilmiştir. İsminde geçen kabul ve kararlılık terimleri bize şunu anlatır: kontrol edemediğin şeyleri gönüllülükle beraber nasıl kabulleneceğini öğrenmek ve arzuladığın hayat için değiştirebileceklerini değiştirmekte kararlı olmak. Bu yaklaşım hayat kalitenizi arttırmada yeni becerileri öğrenmeyi içerir.
Terapide temel olarak iki amacımız vardır:
Bunlardan birisi, zengin, dolu ve anlamlı bir yaşam için size yardımcı olmaktır. Bunu yapabilmek için hayatınızda neyi istediğinizi, kalbinizin derinliklerinde önemli ve anlamlı olanın ne olduğunu konuşmak durumundayız. Buna ‘değerleri ortaya çıkartmak’ diyoruz. Değerler en derin arzularınız ve yaşamınızda size rehber olan şeylerdir.
Diğer bir amacımız, getirdiğiniz problemle ilgili size acı veren düşünce, duygu, belirti ve imgelerle çalışarak onların etkisini azaltmaktır. Bunun için birtakım etkili başa çıkma becerilerini öğretmektir. Bu beceriler ‘kendindelik (mindfulness) becelerileri’ olarak karşımıza çıkar. Kendindelik; farkındalık, açıklık ve odaklanmayı içerir. Kendindelik halinde olduğumuzda en zor duygular, istekler, hatıralar ve düşüncelerle daha etkin bir şekilde baş edebiliriz ve bize zarar veren davranış örüntülerini değiştirebiliriz.
Bu terapide danışan ve terapist takım arkadaşları gibi çalışırlar. Danışan gönüllü olduğu taktirde becerileri deneyimlemek ve öğrenmek amaçlanır.
ACT güncel ve güçlü müdahaleleriyle danışana ‘psikolojik esneklik’ kazandırmayı amaçlar. Psikolojik olarak esnek olabilen birey; yaşamın kendisinde var olan acıyı kucaklayabilen, ona yer açabilen, acıyı ıstıraba dönüştürmeyen ve dilediği hayatı yaşama yönünde davranışlarını kontrol edebilen kişidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Kabul ve Kararlılık Terapisi Nedir?
Kabul ve Kararlılık Terapisi'ndeki 'Kabul' Nedir?
Kabul ve Kararlılık Terapisi'ndeki 'Değerler' Nedir?
Kabul ve Kararlılık Terapisi'nin 6 Noktası Nedir?





