Panik atak geçiren birine doğru şekilde yaklaşmak, kişinin kendini daha güvende hissetmesini ve atağın daha kolay yönetilmesini sağlayabilir. Panik atak sırasında kişi kalp krizi geçirdiğini, nefes alamadığını veya öleceğini düşünebilir. Bu belirtiler oldukça yoğun olsa da panik atak çoğu zaman yaşamı tehdit eden bir durum değildir. Bu yazıda panik atak geçiren birine nasıl yardımcı olabileceğinizi, hangi davranışlardan kaçınmanız gerektiğini ve ne zaman acil tıbbi yardım alınması gerektiğini bilimsel bilgiler ışığında ele alıyoruz.
Panik Atak Sırasında Vücutta Neler Olur?
Panik atak, aniden başlayan yoğun korku ve kaygı nöbetidir. Beyin gerçek bir tehlike olmasa bile tehlike varmış gibi tepki verir ve “savaş ya da kaç” sistemi devreye girer. Bunun sonucunda kalp daha hızlı atar, nefes alışverişi hızlanır ve kaslar gerilir.
Kişi göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi, titreme, terleme veya kontrolünü kaybedeceği düşüncesi yaşayabilir. Bu belirtiler çok yoğun hissedilse de panik atak genellikle birkaç dakika içinde en yüksek seviyeye ulaşır ve ardından yavaş yavaş azalmaya başlar.
Panik atak yaşayan kişi bu sırada gerçekten tehlikede olduğuna inanabilir. Bu nedenle çevresindeki insanların sakin yaklaşımı büyük önem taşır.
Panik Atak Geçiren Birine Nasıl Yardım Edilir?
Yapılacak ilk şey sakin kalmaktır. Siz ne kadar sakin davranırsanız, panik atak geçiren kişi de kendisini o kadar güvende hisseder.
Öncelikle kişinin yanında olduğunuzu hissettirin. Sakin bir ses tonuyla konuşun ve yalnız olmadığını söyleyin. “Yanındayım.”, “Birlikte bunu atlatacağız.” veya “Şu anda güvendesin.” gibi kısa ve güven verici ifadeler kullanın.
Kişiyi yavaş nefes almaya teşvik edin. Nefesini zorla kontrol ettirmeye çalışmayın. Bunun yerine onunla birlikte yavaşça nefes alıp vermek daha etkili olabilir. Örneğin dört saniye nefes alıp altı saniye vermeyi birlikte deneyebilirsiniz.
Bulunduğunuz ortam çok kalabalık veya gürültülüyse daha sakin bir alana geçmek kişinin rahatlamasına yardımcı olabilir.
Dikkatini bulunduğu ana yönlendirmek de etkili yöntemlerden biridir. Çevresindeki nesneleri tarif etmesini istemek, bulunduğu ortamı fark etmesini sağlamak veya ayaklarını yere bastığını hissetmesini istemek kaygının azalmasına katkı sağlayabilir.
En önemlisi atağın geçeceğini hatırlatın. Panik atak ne kadar yoğun hissedilirse hissedilsin sonsuza kadar sürmez.
Panik Atak Sırasında Yapılmaması Gerekenler
İyi niyetle söylenen bazı cümleler kişinin kaygısını daha da artırabilir.
“Panik yapma.”, “Abartıyorsun.”, “Sakin ol.” veya “Korkacak bir şey yok.” gibi ifadeler kişinin anlaşılmadığını hissetmesine neden olabilir. Çünkü panik atak yaşayan kişi belirtileri gerçekten yoğun şekilde hisseder.
Kişiyi zorla hareket ettirmeye çalışmayın. Üzerine kalabalık şekilde gitmeyin ve aynı anda birçok soru sormayın.
Eğer kişi nefes almakta zorlandığını söylüyorsa nefesini hızlandırmasını istemeyin. Hızlı nefes almak hiperventilasyona neden olabilir ve belirtilerin şiddetlenmesine yol açabilir.
En doğru yaklaşım, sakin kalmak ve kişinin atağı güvenli şekilde geçirmesine destek olmaktır.
Hangi Durumlarda Acil Yardım Alınmalıdır?
Daha önce panik atak tanısı alan kişilerde belirtiler genellikle panik atakla ilişkili olabilir. Ancak ilk kez ortaya çıkan göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma hissi gibi belirtiler başka tıbbi hastalıklardan da kaynaklanabilir.
Özellikle aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:
- İlk kez bu belirtiler yaşanıyorsa
- Göğüs ağrısı uzun süre devam ediyorsa
- Bilinç kaybı gelişiyorsa
- Nefes darlığı giderek artıyorsa
- Kişi kendisine zarar verme düşüncelerinden bahsediyorsa
Bu belirtilerin nedeni yalnızca panik atak olmayabilir. Bu nedenle tıbbi değerlendirme önem taşır.
Panik Atak Tedavi Edilebilir mi?
Evet. Panik atak tedavi edilebilir bir ruh sağlığı sorunudur.
Bilimsel araştırmalar, özellikle Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) yönteminin panik bozukluğu tedavisinde en etkili psikoterapi yaklaşımlarından biri olduğunu göstermektedir. Gerekli görülen durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de planlanabilir.
Tedaviyle birlikte birçok kişi panik ataklarını kontrol etmeyi öğrenebilir, atakların sıklığı azalabilir ve yaşam kalitesi önemli ölçüde artabilir.
Sonuç
Panik atak geçiren birine yardım etmek için en önemli adım sakin kalmak ve güven vermektir. Atağın geçici olduğunu bilmek, kişiyi yargılamadan dinlemek ve nefesini yavaşlatmasına destek olmak belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.
Panik atak korkutucu görünse de doğru tedaviyle kontrol altına alınabilir. Ataklar sık tekrarlıyor veya günlük yaşamı etkilemeye başladıysa bir psikolog veya psikiyatristten destek almak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Panik atak geçiren kişiye ilk ne söylenmelidir?
Sakin bir ses tonuyla yanında olduğunuzu ve güvende olduğunu söylemek kişiyi rahatlatabilir.
Panik atak sırasında su içirmek doğru mudur?
Kişi rahatça yutkunabiliyorsa küçük yudumlarla su içebilir. Ancak öncelik sakinleşmesini sağlamaktır.
Panik atak kaç dakika sürer?
Panik atak genellikle 10-20 dakika içinde en yoğun seviyeye ulaşır. Bazı belirtiler daha uzun sürebilir.
Panik atak geçiren kişi bayılır mı?
Panik atakta bayılma nadir görülür. Çoğu kişi bayılacakmış gibi hisseder ancak bilinci açık kalır.
Panik atak tamamen tedavi edilir mi?
Evet. Uygun psikoterapi ve gerekli durumlarda ilaç tedavisiyle birçok kişi panik ataklarını başarılı şekilde kontrol altına alabilir.
Kaynakça
- American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5-TR). American Psychiatric Publishing.
- National Institute of Mental Health (NIMH). Panic Disorder.
- Craske MG, Barlow DH. Panic Disorder and Agoraphobia. Oxford University Press.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Generalised Anxiety Disorder and Panic Disorder in Adults: Management.
- Roy-Byrne PP, Craske MG, Stein MB. Panic Disorder. The Lancet.
*Bu içeriğin geliştirilmesi ve yayınlanması Psikolojiden.com içerik yayın ekibi tarafından gerçekleştirilmiştir. Yer alan tüm bilgiler yalnızca bilgilendirme amaçlı olup detaylı değerlendirme için bir uzmandan destek alınız.
