Deprem psikolojisini kabaca 3 döneme ayırmak mümkündür.
Birinci dönem, depremin hemen sonrasındaki dönemdir ve “Şok Dönemi” olarak adlandırılır. Şok sürecinde kişide ileri derecede duygusal tepkisizlik oluşur. Kendilerine yüksek derecede şok hakimdir.
Hayata dair amaçları yok olmuştur. Bu süreçte zaman ve yer kavramı da şaşabilir. Kişi acıktığını bile hissetmez, yemek yemez. Şok tepkisi, depremzedenin bir savunma mekanizmasıdır. Süreç 1-2 gün arasında değişiklik gösterebilir.
İkinci dönem ise, “Pasifleşme Dönemi” olarak bilinir. Depremzede, yardıma gelenleri dinler, dediklerini yapar. Bir yönlendiriciye ihtiyacı vardır. Adeta kendine bir ebeveyn arar. Süreç içinde kendine gelmeye, daha bilinçli davranmaya başlar.
Üçüncü yani son dönem Toparlanma Dönemi olarak isimlendirilir. Kişi, yüksek kaygı halindedir. Uykuları yarım yamalaktır, en ufak seste bile irkilir. Sürekli kabuslar görür. Evde uzun süre duramaz. Süreç ile başa çıkabilen kişilerde bu dönem iki üç gün içinde geçer.
Burada değineceğimiz nokta, özellikle deprem sırasında bir yakınını kaybeden mağdurlardır. Örneğin, aynı evin içinde çocuklarını kurtaramayan; fakat kendisi sağ kalan bir baba, kendini suçlayarak, çocuklarının ölümünden kendini sorumlu tutarak ağır bir depresyona girebilir. Bu gibi belirtiler 1-2 aydan fazla sürdüğünde mutlaka tedavi görülmesi gerekir. Enkaz altından çıkarılan bir kişide ise şok süreci ve ölüm korkusu yüksek derecede artabilir. Uzun süre evine giremeyebilir veya insomnia (çok uzun süre uyuyamama) yaşayabilir. Deprem sonrası en çok rastlanan zihinsel hastalıklar, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) ve yüksek anksiyetedir. Örneğin, olay olmamış gibi davranan depremzedeler, unutma sürecini hızlandıracaklarını düşündükleri zaman yanılırlar. Bastırılan duygu ve düşünceler genellikle sonrasında daha şiddetli bir şekilde bilince çıkar. Bu da iyileşme sürecini oldukça güçleştirir.
Deprem sonrasında özellikle küçük çocukları olan anneler ve babalar dikkat etmeli. Çocuklar, ailelerinin tepkilerinden oldukça fazla etkilenir. yüksek stres yaşayan anne babalar, çocuklarının da stres yaşamasına ve kendilerini kötü ve güvensiz hissetmelerine neden olur. Özetlemek gerekirse deprem, hem fiziksel hemde psikolojik birçok olumsuzluğa yol açan doğal afettir. Bu noktada bir uzmandan yardım almak en iyisi olacaktır.
